Cytadela w Warszawie

W czwartek 20 lutego 2025 r. uczniowie klas szóstych i siódmych byli na wycieczce w Cytadeli w Warszawie. Pierwszym punktem było zwiedzanie z przewodnikiem Muzeum Katyńskiego. Potem poznawaliśmy dzieje tego miejsca spacerując po terenie cytadeli, poznając ważne historycznie punkty i obiekty.

Jak zauważyliśmy, jest to niezwykłe miejsce. Cytadela Warszawska, dawniej zwana Cytadelą Aleksandrowską, wzniesiona została na rozkaz cara Mikołaja I po upadku Powstania Listopadowego. W ten sposób car chciał zastraszyć Polaków i pokazać im siłę swojego imperiów. Paradoks historii sprawił, że symbol zniewolenia Polaków wzniesiony został w miejscu, które za sprawą swej urody nazwane zostało Pięknym Brzegiem. Twierdza powstała jako koszary wojskowe w latach 1832–1834, a zatem liczy już 191 lat. Na tym obszarze wyburzono ok. 200 posesji i przesiedlono znaczną liczbę mieszkańców. Zniknęło bezpowrotnie wiele obiektów wzniesionych w epoce stanisławowskiej. Do naszych czasów przetrwał pałacyk Joli Bord, wzniesiony w końcu XVIII w. dla zakonu pijarów. Na terenie twierdzy obowiązywały czas i prawo carskiej Rosji. Integralną częścią Cytadeli było budzące grozę więzienie śledcze dla więźniów politycznych – złej sławy X Pawilon. Więźniami X Pawilonu byli m.in. Romuald Traugutt, Józef Piłsudski, Roman Dmowski, Gustaw Ehrenberg, ks. Piotr Ściegienny, Stefan Okrzeja, Władysław Jabłonowski. Na Stokach Cytadeli straceni zostali m.in.: Romuald Traugutt, Rafał Krajewski, Józef Toczyski, Roman Żuliński, Jan Jeziorański, Stefan Okrzeja, Marcin Kasprzak. Symboliczne groby bohaterów znalazły się przy Bramie Straceń. We wrześniu 1939 r. lotnictwo niemieckie zniszczyło na terenie Cytadeli większość budynków dawnych koszar Aleksandrowskich. W latach okupacji hitlerowskiej stacjonowały tu oddziały Wehrmachtu oraz SS. W czasie powstania warszawskiego w 1944 r. odcinały skutecznie powstańców Żoliborza od oddziałów walczących na Starym Mieście. Po II wojnie światowej Cytadela pozostała w ręku wojska. Mieściło się tam kolejno Dowództwo Warszawskiego Okręgu Wojskowego oraz dowództwo Wojsk Lądowych. Natomiast X Pawilon został wydzielony wraz z najbliższym otoczeniem. Udostępniono go zwiedzającym 22 stycznia 1963 w ramach obchodów setnej rocznicy Powstania Styczniowego.

X Pawilon był pierwszym obiektem muzealnym na terenie Cytadeli. Przed kilku laty zostało tam zainstalowane Muzeum Katyńskie (https://www.muzeumkatynskie.pl/) oraz Muzeum Wojska Polskiego (https://muzeumwp.pl/), a od 2023 r. także nowoczesne Muzeum Historii Polski (https://muzhp.pl/) . Dopiero od niedawna Cytadela Warszawska stała się zagłębiem muzealnym dostępnym dla zwiedzających i bardzo ważnym miejscem dla kształtowania przekazu historycznego o naszej przeszłości.

Źródło informacji: https://zoliborz.um.warszawa.pl/-/cytadela-warszawska